Empowering Research Through Bibliometric Insights. biblio@vietscies.com Zalo 0916 086 008
Science Mapping

Bản đồ khoa học: lập bản đồ cấu trúc tri thức của một lĩnh vực nghiên cứu

Bản đồ khoa học biến hàng nghìn công bố thành một bức tranh có cấu trúc: lĩnh vực xoay quanh những chủ đề nào, dựa trên nền tảng tri thức nào và do những mạng lưới nào thúc đẩy. Chúng tôi chọn kỹ thuật phù hợp với từng câu hỏi nghiên cứu, chạy phân tích và bàn giao kết quả có thể tái lập.

Kỹ thuật theo câu hỏi

Mỗi câu hỏi nghiên cứu được gắn với một loại mạng thích hợp, không chạy tràn lan.

Bản đồ chủ đề chiến lược

Xếp các chủ đề vào bốn góc phần tư theo độ trung tâm và độ đậm đặc.

Diễn tiến theo giai đoạn

Theo dõi chủ đề xuất hiện, hợp nhất, tách ra hoặc mờ dần qua các thời kỳ.

Đa nguồn dữ liệu

Gói Chuyên sâu kết hợp tới ba nguồn để giảm thiên lệch bao phủ.

Bản đồ khoa học là gì?

Bản đồ khoa học (science mapping) là nhánh của trắc lượng thư mục tập trung vào quan hệ: giữa các tài liệu, tác giả, tạp chí và khái niệm. Nếu phân tích hiệu suất cho biết lĩnh vực lớn đến đâu, thì bản đồ khoa học cho biết lĩnh vực được tổ chức như thế nào. Zupic và Čater (2015) hệ thống hoá các kỹ thuật này và chỉ ra rằng mỗi kỹ thuật soi sáng một khía cạnh khác nhau, vì vậy việc chọn đúng kỹ thuật quan trọng không kém việc chạy phần mềm.

Chúng tôi tiếp cận bản đồ khoa học như một thiết kế nghiên cứu, không chỉ là bước vẽ hình. Trước khi chạy, hai bên thống nhất câu hỏi cần trả lời, đơn vị phân tích và cách chia giai đoạn. Nhờ vậy các bản đồ trong bài có vai trò rõ ràng và hội đồng dễ theo dõi mạch lập luận.

Ba cấu trúc mà bản đồ khoa học làm rõ

Cấu trúc khái niệm

Các chủ đề và mối liên hệ giữa chúng, thường dựa trên đồng xuất hiện từ khóa hoặc thuật ngữ trong tiêu đề, tóm tắt.

Cấu trúc tri thức

Nền tảng lý thuyết mà lĩnh vực dựa vào, thể hiện qua đồng trích dẫn tài liệu, tác giả hoặc tạp chí được trích dẫn.

Cấu trúc xã hội

Ai hợp tác với ai ở cấp tác giả, cơ quan và quốc gia, dựa trên mạng đồng tác giả.

Chọn kỹ thuật theo câu hỏi nghiên cứu

Bảng dưới đây là khung chúng tôi dùng khi tư vấn. Một dự án thường chỉ cần hai đến bốn dòng trong bảng.

Câu hỏi nghiên cứuKỹ thuật phù hợpĐầu ra chính
Lĩnh vực gồm những chủ đề nào?Đồng xuất hiện từ khóaMạng từ khóa, cụm chủ đề
Lĩnh vực dựa trên nền tảng lý thuyết nào?Đồng trích dẫnCụm tài liệu kinh điển
Hướng nghiên cứu hiện tại đang chia thành nhánh nào?Ghép cặp thư mục (Kessler, 1963)Cụm tài liệu gần đây
Các nhóm và quốc gia hợp tác thế nào?Đồng tác giảMạng hợp tác
Chủ đề nào là động lực, chủ đề nào đang suy giảm?Bản đồ chủ đề chiến lượcBiểu đồ bốn góc phần tư
Chủ đề thay đổi ra sao qua thời gian?Diễn tiến chủ đềSơ đồ dòng chảy giữa các giai đoạn

Bản đồ chủ đề chiến lược và diễn tiến chủ đề

Bản đồ chủ đề (thematic map) trong Bibliometrix xếp mỗi cụm chủ đề theo hai trục. Độ trung tâm đo mức liên kết của chủ đề với phần còn lại của lĩnh vực, độ đậm đặc đo mức phát triển nội tại của chủ đề. Bốn góc phần tư tương ứng với chủ đề động lực, chủ đề nền tảng, chủ đề chuyên biệt và chủ đề mới nổi hoặc đang suy giảm.

Khi chia dữ liệu thành các giai đoạn, ví dụ theo mốc sự kiện chính sách hoặc theo số bài tương đương, sơ đồ diễn tiến chủ đề cho thấy chủ đề nào kế thừa chủ đề nào. Việc chia giai đoạn ảnh hưởng lớn tới kết quả, vì vậy chúng tôi luôn trình bày lý do lựa chọn mốc thời gian và thử độ nhạy với một cách chia khác.

Cần lưu ý Vị trí góc phần tư mô tả quan hệ tương đối trong bộ dữ liệu, không phải đánh giá giá trị khoa học của chủ đề. Diễn giải vì sao một chủ đề ở góc mới nổi là phần lập luận của tác giả.

Quy trình lập bản đồ khoa học

1. Thống nhất câu hỏi và thiết kế

Xác định câu hỏi, cấu trúc cần làm rõ, đơn vị phân tích và cách chia giai đoạn.

2. Thu thập và hợp nhất dữ liệu

Lấy dữ liệu từ Scopus, Web of Science và với gói Chuyên sâu có thể thêm Dimensions, OpenAlex hoặc PubMed, sau đó loại trùng và chuẩn hoá trường.

3. Chuẩn hoá thuật ngữ và tham chiếu

Gộp biến thể từ khóa và tài liệu được trích dẫn để mạng phản ánh đúng khái niệm, không bị nhiễu chính tả.

4. Dựng các bản đồ

Dùng VOSviewer cho mạng và Bibliometrix cho bản đồ chủ đề, diễn tiến chủ đề, three-field plot, rồi so sánh tính nhất quán giữa hai công cụ.

5. Tổng hợp cụm và bàn giao

Lập bảng tổng hợp mỗi cụm gồm thành phần, tài liệu tiêu biểu và chỉ số, kèm buổi hướng dẫn 60 phút với gói Chuyên sâu.

Trình bày trong phần Phương pháp

Với bản đồ khoa học, phần Phương pháp nên giải thích vì sao chọn từng kỹ thuật, nêu rõ đơn vị phân tích, ngưỡng, thuật toán phân cụm, cách đo độ trung tâm và độ đậm đặc, cách chia giai đoạn. Báo cáo kỹ thuật của chúng tôi liệt kê đủ các thông tin này, kèm trích dẫn tài liệu phương pháp gốc để bạn tham chiếu. Gói Chuyên sâu còn bao gồm một lần cập nhật kết quả theo ý kiến phản biện trong vòng 60 ngày.

Ranh giới trách nhiệm

Phần của chúng tôi và phần của bạn Chúng tôi dựng bản đồ, tính chỉ số và mô tả thành phần các cụm. Bạn đặt tên chủ đề, giải thích ý nghĩa, liên hệ lý thuyết và rút ra kết luận. Chúng tôi không viết hộ, không chọn lọc kết quả theo ý muốn và không bảo đảm bài được đăng.

Tham khảo thêm quy trình xây dựng bản đồ từ khóa, bảng giá và đặt hàng.

Bạn nhận được

Bạn nhận được

  • Tài liệu thiết kế: câu hỏi nghiên cứu, kỹ thuật tương ứng và cách chia giai đoạn
  • Bộ bản đồ mạng VOSviewer cho cấu trúc khái niệm, tri thức và xã hội
  • Bản đồ chủ đề chiến lược bốn góc phần tư cho toàn kỳ và từng giai đoạn
  • Sơ đồ diễn tiến chủ đề và three-field plot từ Bibliometrix
  • Bảng tổng hợp cụm: thành phần, tài liệu tiêu biểu, chỉ số liên kết
  • Dữ liệu đã hợp nhất, tệp thesaurus, tệp cấu hình để tái lập
  • Buổi hướng dẫn trực tuyến 60 phút đọc hiểu kết quả (gói Chuyên sâu)
Phù hợp cho

Phù hợp cho

Bài tổng quan cấu trúc lĩnh vực

Bài báo trả lời câu hỏi lĩnh vực được tổ chức thế nào và đang dịch chuyển về đâu.

Định hướng chiến lược nghiên cứu

Viện hoặc trường cần biết chủ đề động lực và chủ đề mới nổi để ưu tiên đầu tư.

Khung lý thuyết cho luận án

Xác định các trường phái tri thức chính trước khi chọn khung lý thuyết.

Lĩnh vực liên ngành

Nhìn rõ cách các ngành khác nhau đóng góp và giao thoa trong một chủ đề chung.

FAQ

Câu hỏi thường gặp

Bản đồ khoa học khác phân tích trắc lượng thư mục thế nào?

Bản đồ khoa học là một nhánh của trắc lượng thư mục, tập trung vào mạng quan hệ và cấu trúc. Nhánh còn lại là phân tích hiệu suất, tập trung vào sản lượng và trích dẫn. Một nghiên cứu đầy đủ thường kết hợp cả hai.

Có cần chạy tất cả các loại mạng không?

Không. Mỗi loại mạng trả lời một câu hỏi khác nhau. Chúng tôi chỉ chạy những kỹ thuật gắn với câu hỏi nghiên cứu của bạn để bài viết tập trung.

Chia giai đoạn như thế nào là hợp lý?

Có thể chia theo mốc sự kiện có ý nghĩa với lĩnh vực hoặc chia sao cho số bài mỗi giai đoạn tương đương. Chúng tôi trình bày lý do và có thể thử một cách chia thay thế để kiểm tra độ nhạy.

Vì sao gói Chuyên sâu được khuyến nghị cho dịch vụ này?

Gói Chuyên sâu cho phép tới 20.000 công bố, tới ba nguồn dữ liệu, phân tích theo giai đoạn, bảng tổng hợp cụm và một lần cập nhật theo phản biện, phù hợp với nghiên cứu cấu trúc lĩnh vực quy mô lớn.

Các bạn có đặt tên cho các cụm chủ đề không?

Chúng tôi mô tả thành phần mỗi cụm và các tài liệu tiêu biểu. Việc đặt tên và diễn giải ý nghĩa cụm thuộc về tác giả vì đó là nhận định khoa học.

Sẵn sàng vẽ bản đồ tri thức cho lĩnh vực của bạn?

Gửi chủ đề nghiên cứu, chúng tôi ước tính số công bố và tư vấn gói phù hợp miễn phí trong 24 giờ làm việc.