Empowering Research Through Bibliometric Insights. biblio@vietscies.com Zalo 0916 086 008
Công cụ

Hướng dẫn sử dụng VOSviewer: từ cài đặt đến xuất bản đồ khoa học

Hướng dẫn từng bước dùng VOSviewer để dựng bản đồ đồng xuất hiện từ khóa, đồng tác giả và đồng trích dẫn từ dữ liệu Scopus hoặc Web of Science, kèm các lỗi hay gặp.

12 phút đọc Cập nhật 2026-11-21 Biblio VietSCI

VOSviewer là phần mềm miễn phí do Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ (CWTS), Đại học Leiden phát triển, được giới thiệu trong bài báo phương pháp của van Eck và Waltman (2010). Đây là công cụ phổ biến nhất để dựng bản đồ khoa học trong các bài tổng quan trắc lượng thư mục. Bài hướng dẫn này đi qua toàn bộ quy trình: cài đặt, nạp dữ liệu, chọn loại phân tích, đặt ngưỡng, làm sạch thuật ngữ bằng tệp thesaurus, đọc ba chế độ hiển thị và xuất hình ảnh đạt chuẩn tạp chí.

VOSviewer là gì và khi nào nên dùng

VOSviewer xây dựng và hiển thị mạng thư mục (bibliometric networks). Mỗi nút (item) có thể là từ khóa, tác giả, tổ chức, quốc gia, tạp chí hay tài liệu được trích dẫn; mỗi cạnh (link) biểu thị mức độ liên kết giữa hai nút, ví dụ hai từ khóa cùng xuất hiện trong một bài báo. Phần mềm dùng kỹ thuật VOS (visualization of similarities) để bố trí các nút sao cho những nút liên quan chặt chẽ nằm gần nhau, đồng thời phân cụm tự động và tô màu theo cụm.

Bạn nên dùng VOSviewer khi cần:

  • Xác định các chủ đề nghiên cứu chính của một lĩnh vực qua phân tích đồng xuất hiện từ khóa.
  • Mô tả mạng lưới hợp tác giữa tác giả, tổ chức hoặc quốc gia.
  • Nhận diện nền tảng tri thức qua phân tích đồng trích dẫn tài liệu tham khảo.
  • Tạo hình minh họa trực quan, dễ đọc cho phần Kết quả của một bài tổng quan.
Lưu ý VOSviewer mạnh về trực quan hóa mạng nhưng hạn chế về thống kê mô tả. Nhiều nhóm kết hợp VOSviewer với gói bibliometrix trong R để có thêm bảng năng suất, chỉ số trích dẫn và bản đồ chủ đề. Xem thêm hướng dẫn chạy Bibliometrix bằng R.

Cài đặt VOSviewer

Tải phần mềm từ trang chủ chính thức vosviewer.com, mục Download. Tại thời điểm viết (11/2026), dòng phiên bản đang phát hành là 1.6.x; hãy kiểm tra lại trên trang chủ để lấy bản mới nhất.

Bước 1: Chọn bản phù hợp hệ điều hành

Có bản cài đặt cho Windows, bản cho macOS và bản chạy được trên các hệ điều hành khác. Các bản cài đặt cho Windows và macOS thường đã kèm sẵn môi trường Java nên không cần cài riêng.

Bước 2: Giải nén hoặc cài đặt

Đặt thư mục chương trình ở vị trí cố định, tránh đường dẫn quá dài hoặc có ký tự đặc biệt để hạn chế lỗi đọc tệp.

Bước 3: Cấp đủ bộ nhớ khi dữ liệu lớn

Với vài chục nghìn bản ghi hoặc phân tích đồng trích dẫn tài liệu tham khảo, chương trình có thể chạy chậm. Đóng bớt ứng dụng khác và cân nhắc lọc dữ liệu trước khi nạp.

Nạp dữ liệu Scopus và Web of Science

Trên màn hình chính, chọn Create, sau đó chọn "Create a map based on bibliographic data" và "Read data from bibliographic database files". VOSviewer hỗ trợ trực tiếp các định dạng sau:

Nguồn dữ liệuĐịnh dạng nên xuấtGhi chú
ScopusCSVChọn đủ trường, gồm cả từ khóa và tài liệu tham khảo, nếu định làm đồng trích dẫn.
Web of Science Core CollectionTab-delimited hoặc Plain text, "Full Record and Cited References"Có thể nạp nhiều tệp cùng lúc.
Dimensions, Lens, PubMedTheo định dạng VOSviewer liệt kêKhông phải loại phân tích nào cũng khả dụng với mọi nguồn.

VOSviewer không gộp được Scopus và Web of Science trong cùng một lần nạp. Nếu cần gộp hai cơ sở dữ liệu, bạn phải chuyển đổi và loại trùng trước, thường bằng R. Cách chuẩn bị tệp Scopus đúng chuẩn được trình bày trong hướng dẫn xuất dữ liệu Scopus.

Các loại phân tích trong VOSviewer

Sau khi nạp tệp, bạn chọn loại phân tích (type of analysis) và đơn vị phân tích (unit of analysis). Bảng dưới đây tóm tắt các lựa chọn thường dùng nhất.

Loại phân tíchĐơn vịCâu hỏi trả lời được
Co-authorshipTác giả, tổ chức, quốc giaAi hợp tác với ai, mạng lưới hợp tác quốc tế ra sao.
Co-occurrenceAll keywords, author keywords, index keywordsLĩnh vực gồm những chủ đề nào, chủ đề nào gắn với nhau.
CitationTài liệu, nguồn, tác giả, tổ chức, quốc giaĐơn vị nào được trích dẫn nhiều trong chính tập dữ liệu.
Bibliographic couplingTài liệu, nguồn, tác giả, tổ chức, quốc giaCác công bố gần đây chia sẻ nền tảng tham khảo nào.
Co-citationCited references, cited sources, cited authorsNền tảng tri thức kinh điển của lĩnh vực.

Bạn cũng chọn phương pháp đếm: full counting (mỗi liên kết có trọng số bằng 1) hoặc fractional counting (trọng số được chia đều cho số đồng tác giả hoặc số từ khóa của bài). Fractional counting giảm ảnh hưởng của các bài có quá nhiều tác giả. Chi tiết xem bài phân tích Co-authorship và Co-citation.

Đặt ngưỡng và dùng tệp thesaurus

Chọn ngưỡng tối thiểu

Ngưỡng (threshold) quyết định nút nào được hiển thị, ví dụ từ khóa phải xuất hiện ít nhất 5 lần. Ngưỡng quá thấp tạo bản đồ rối, nhiều nhãn chồng nhau; ngưỡng quá cao làm mất chủ đề mới nổi. Nguyên tắc thực hành:

  • Bắt đầu với giá trị mặc định, xem số nút đạt ngưỡng mà VOSviewer báo.
  • Điều chỉnh để bản đồ có khoảng 50 đến 150 nút với từ khóa, 30 đến 100 nút với tác giả hoặc tài liệu được trích dẫn.
  • Ghi lại ngưỡng cuối cùng và lý do chọn để đưa vào phần Phương pháp.

Tạo tệp thesaurus

Thesaurus là tệp văn bản phân tách bằng tab, có hai cột với tiêu đề "label" và "replace by". Tệp dùng để gộp biến thể (ví dụ "covid-19", "covid 19", "sars-cov-2 infection" thành "covid-19"), chuẩn hóa số ít số nhiều, hoặc loại bỏ từ quá chung như "study", "analysis" bằng cách để trống cột "replace by". Đặt tên tệp rõ ràng, ví dụ thesaurus-terms.txt, và chọn tệp ở bước "Choose thesaurus file".

Mẹo Chạy phân tích một lần không có thesaurus, xuất danh sách từ khóa (nút Export trong bảng chọn item hoặc tệp map), rồi rà soát trên bảng tính để lập thesaurus. Cách này nhanh và minh bạch hơn sửa tay trên bản đồ.

Ba chế độ hiển thị: network, overlay, density

Network visualization

Kích thước nút theo trọng số (số lần xuất hiện hoặc số trích dẫn), màu theo cụm. Dùng để mô tả cấu trúc chủ đề.

Overlay visualization

Màu theo một giá trị liên tục, thường là năm công bố trung bình hoặc số trích dẫn trung bình. Dùng để chỉ ra chủ đề mới nổi.

Density visualization

Hiển thị mật độ dạng bản đồ nhiệt, gồm item density và cluster density. Dùng để nhận ra vùng tập trung nghiên cứu.

Trong tab Analysis, bạn có thể điều chỉnh độ phân giải phân cụm (resolution, mặc định 1.00) và kích thước cụm tối thiểu. Tăng resolution sẽ tạo nhiều cụm nhỏ hơn. Hãy giữ thông số ổn định giữa các bản đồ để có thể so sánh.

Xuất hình ảnh độ phân giải cao

Tạp chí thường yêu cầu hình tối thiểu 300 dpi hoặc định dạng vector. Trong VOSviewer, dùng chức năng Screenshot, chọn Save và tăng hệ số phóng (scaling) trước khi lưu. Tùy phiên bản, phần mềm cho lưu dạng ảnh điểm (PNG, JPG) và dạng vector (như PDF, SVG hoặc EPS); hãy kiểm tra lại trên giao diện hiện tại.

  • Chỉnh cỡ chữ nhãn và số nhãn hiển thị trong tab Visualization để tránh chồng chữ.
  • Lưu thêm tệp map và network (định dạng văn bản) để tái lập hoặc chỉnh sửa sau này.
  • Ghi chú thích hình đầy đủ: nguồn dữ liệu, khoảng thời gian, loại phân tích, ngưỡng, phương pháp đếm.

Những lỗi thường gặp khi dùng VOSviewer

Cảnh báo Đa số lỗi không đến từ phần mềm mà đến từ dữ liệu đầu vào và cách báo cáo.
  1. Xuất thiếu trường dữ liệu: không chọn tài liệu tham khảo khi xuất Scopus nên không làm được đồng trích dẫn.
  2. Không làm sạch từ khóa: cùng một khái niệm bị tách thành nhiều nút, làm sai lệch cụm.
  3. Dùng ngưỡng tùy tiện: không báo cáo ngưỡng, khiến phản biện không thể tái lập.
  4. Diễn giải màu như thứ hạng: màu cụm chỉ là nhãn phân biệt, không có ý nghĩa thứ tự.
  5. Diễn giải khoảng cách tuyệt đối: vị trí trên bản đồ là tương đối; chỉ nên nói các nút gần nhau có liên kết mạnh hơn.
  6. Hình mờ, chữ nhỏ: xuất ảnh ở độ phân giải mặc định rồi phóng to trong bài.

Khi nào nên nhờ hỗ trợ kỹ thuật

Nếu bạn cần gộp Scopus với Web of Science, xử lý hàng nghìn từ khóa, hoặc cần bộ hình đạt chuẩn tạp chí trong thời gian ngắn, dịch vụ chạy VOSviewer của Biblio VietSCI có thể đảm nhận phần kỹ thuật: xây dựng chuỗi tìm kiếm, làm sạch dữ liệu, lập thesaurus, chạy phân tích, xuất hình độ phân giải cao và bàn giao toàn bộ tệp gốc để bạn tái lập. Việc diễn giải các cụm, lập luận và kết luận khoa học thuộc về tác giả. Tham khảo bảng giá (gói Cơ bản từ 4.200.000 đ đã gồm 4 bản đồ VOSviewer) hoặc gửi yêu cầu tại trang đặt hàng.

Câu hỏi thường gặp

VOSviewer có miễn phí không?

Có. VOSviewer là phần mềm miễn phí do CWTS, Đại học Leiden phát triển, dùng được cho mục đích nghiên cứu và giảng dạy.

VOSviewer có gộp được dữ liệu Scopus và Web of Science không?

Không trực tiếp. Bạn cần chuyển đổi, gộp và loại trùng hai bộ dữ liệu trước, thường bằng bibliometrix trong R, rồi mới đưa vào phân tích.

Nên chọn ngưỡng xuất hiện tối thiểu bao nhiêu cho từ khóa?

Không có con số cố định. Hãy điều chỉnh để bản đồ dễ đọc, thường khoảng 50 đến 150 từ khóa, và báo cáo rõ ngưỡng đã chọn trong phần Phương pháp.

Tệp thesaurus trong VOSviewer có cấu trúc thế nào?

Là tệp văn bản phân tách bằng tab, có hai cột tiêu đề label và replace by. Để trống cột replace by nếu muốn loại bỏ thuật ngữ khỏi bản đồ.

Làm sao xuất hình VOSviewer đạt 300 dpi?

Dùng chức năng Screenshot, tăng hệ số phóng trước khi lưu, hoặc lưu dạng vector nếu phiên bản bạn dùng hỗ trợ. Kiểm tra lại kích thước chữ nhãn trước khi xuất.

Sẵn sàng vẽ bản đồ tri thức cho lĩnh vực của bạn?

Gửi chủ đề nghiên cứu, chúng tôi ước tính số công bố và tư vấn gói phù hợp miễn phí trong 24 giờ làm việc.