VOSviewer làm được gì cho nghiên cứu của bạn?
VOSviewer là phần mềm do Trung tâm CWTS, Đại học Leiden phát triển, được van Eck và Waltman (2010) giới thiệu như một công cụ xây dựng và trực quan hoá mạng trắc lượng thư mục. Phần mềm dùng kỹ thuật VOS (visualization of similarities) để đặt các nút có quan hệ chặt chẽ gần nhau, sau đó phân cụm để tô màu các nhóm liên kết. Từ cùng một bộ dữ liệu xuất từ Scopus hoặc Web of Science, VOSviewer có thể dựng mạng đồng tác giả, đồng xuất hiện từ khóa, trích dẫn, đồng trích dẫn và ghép cặp thư mục.
Điểm mạnh của VOSviewer là hình ảnh rõ ràng và khả năng xử lý mạng lớn. Điểm yếu là kết quả rất nhạy với dữ liệu đầu vào và tham số. Một bản đồ chưa làm sạch từ khóa thường có các nút như "covid-19", "covid 19" và "sars-cov-2 pandemic" nằm rải rác, khiến cụm bị chia nhỏ một cách giả tạo.
Ba kiểu hiển thị và cách chúng tôi dùng
Network visualization
Thể hiện cấu trúc cụm. Kích thước nút phản ánh số lần xuất hiện hoặc số trích dẫn, độ dày đường nối phản ánh sức mạnh liên kết.
Overlay visualization
Tô màu theo năm công bố trung bình hoặc trích dẫn trung bình, giúp nhận ra chủ đề mới nổi và chủ đề đã bão hoà.
Density visualization
Bản đồ nhiệt cho thấy vùng tập trung nghiên cứu dày đặc và vùng còn thưa, hữu ích khi trình bày khoảng trống.
Gói Cơ bản gồm 4 bản đồ VOSviewer, thường là một mạng từ khóa ở cả ba kiểu hiển thị cộng thêm một mạng hợp tác hoặc trích dẫn. Gói Nâng cao gồm 8 bản đồ, phối hợp network, overlay và density cho nhiều đơn vị phân tích.
Dấu hiệu bạn nên nhờ chuyên gia chạy VOSviewer
- Bản đồ quá dày: hàng nghìn nút, nhãn đè lên nhau và không thể đọc khi in khổ A4.
- Cụm khó giải thích: một cụm chứa những khái niệm không liên quan, hoặc một chủ đề bị tách thành nhiều cụm nhỏ.
- Phản biện chất vấn tham số: được hỏi vì sao chọn ngưỡng 5 lần xuất hiện, vì sao đếm đầy đủ mà không đếm phân số.
- Dữ liệu gộp nhiều nguồn: tệp Scopus và Web of Science có cấu trúc khác nhau, cần xử lý trước khi VOSviewer đọc được.
Quy trình chạy VOSviewer của chúng tôi
1. Tiếp nhận hoặc thu thập dữ liệu
Bạn gửi tệp xuất sẵn có, hoặc chúng tôi xây dựng chuỗi tìm kiếm và xuất dữ liệu bằng quyền truy cập hợp lệ của tổ chức bạn.
2. Xây dựng tệp thesaurus
Rà soát danh sách từ khóa, gộp biến thể chính tả, số ít số nhiều, viết tắt và loại các thuật ngữ quá chung như "study" hay "analysis".
3. Chọn loại mạng và ngưỡng
Chọn đơn vị phân tích phù hợp câu hỏi nghiên cứu, thử nhiều ngưỡng tối thiểu và so sánh độ ổn định của các cụm.
4. Tinh chỉnh bố cục và phân cụm
Điều chỉnh độ phân giải phân cụm, kích thước cụm tối thiểu, tham số hút và đẩy để bản đồ cân đối.
5. Hoàn thiện trình bày và xuất tệp
Chỉnh nhãn, màu, tỷ lệ phóng; xuất hình PNG độ phân giải cao, PDF hoặc SVG, cùng tệp map và network.
Tham số kỹ thuật được ghi lại
| Tham số | Giá trị thường gặp | Ảnh hưởng tới bản đồ |
|---|---|---|
| Phương pháp đếm | Full counting hoặc fractional counting | Đếm phân số giảm trọng số của bài nhiều tác giả hoặc nhiều từ khóa |
| Ngưỡng tối thiểu | Ví dụ 5 đến 10 lần xuất hiện với từ khóa | Quyết định số nút và độ dễ đọc |
| Chuẩn hoá | Association strength, fractionalization hoặc LinLog/modularity | Thay đổi khoảng cách giữa các nút và hình dạng cụm |
| Độ phân giải phân cụm | Mặc định 1,00, điều chỉnh khi cần | Giá trị cao tạo nhiều cụm nhỏ hơn |
| Kích thước cụm tối thiểu | Tuỳ quy mô mạng | Tránh các cụm chỉ có một hai nút |
| Phiên bản phần mềm | Phiên bản ổn định tại thời điểm thực hiện | Ghi rõ số phiên bản trong báo cáo để tái lập |
Mô tả VOSviewer trong phần Phương pháp
Một đoạn mô tả đầy đủ nên nêu loại phân tích, đơn vị phân tích, phương pháp đếm, ngưỡng, số mục đạt ngưỡng trên tổng số, phương pháp chuẩn hoá và tham số phân cụm. Ví dụ minh hoạ (giả định): "Mạng đồng xuất hiện từ khóa tác giả được xây dựng bằng VOSviewer với phương pháp đếm phân số; 142 trên 3.870 từ khóa đạt ngưỡng tối thiểu 8 lần xuất hiện". Báo cáo kỹ thuật của chúng tôi cung cấp đủ các con số này để bạn tự viết đoạn văn theo văn phong của mình.
Việc giải thích từng cụm đại diện cho dòng nghiên cứu nào, vì sao chúng liên kết với nhau, là phần đóng góp học thuật của tác giả.
Cam kết liêm chính
Muốn tự thực hành? Xem hướng dẫn sử dụng VOSviewer. Khi cần hỗ trợ, tham khảo bảng giá và đặt hàng trực tuyến.