Trong một nghiên cứu trắc lượng thư mục, phần lớn sai sót bắt nguồn từ khâu thu thập dữ liệu chứ không phải từ phần mềm. Một chuỗi tìm kiếm quá rộng sẽ kéo theo hàng nghìn bài không liên quan; xuất thiếu trường sẽ khiến bạn không chạy được đồng trích dẫn. Bài viết hướng dẫn cách xuất dữ liệu Scopus đúng chuẩn để dùng cho VOSviewer và bibliometrix, đồng thời nêu những điểm cần lưu ý khi làm việc với Web of Science.
Chuẩn bị quyền truy cập hợp lệ
Scopus là cơ sở dữ liệu thương mại của Elsevier. Bạn cần truy cập qua tài khoản của trường hoặc viện có đăng ký thuê bao. Khi xuất dữ liệu để phân tích, hãy dùng quyền truy cập hợp lệ của tổ chức mình và tuân thủ điều khoản sử dụng của nhà cung cấp.
Xây dựng chuỗi tìm kiếm Boolean với TITLE-ABS-KEY
Dùng chế độ Advanced search để có toàn quyền kiểm soát truy vấn. Trường TITLE-ABS-KEY tìm trong nhan đề, tóm tắt và từ khóa, là lựa chọn cân bằng giữa độ phủ và độ chính xác. Một chuỗi điển hình gồm hai đến ba khối khái niệm nối bằng AND, mỗi khối là các từ đồng nghĩa nối bằng OR.
TITLE-ABS-KEY ( "digital transformation" OR "digitalization" OR "digitalisation" )
AND TITLE-ABS-KEY ( "small and medium enterprise*" OR "SME*" )
AND PUBYEAR > 2009 AND PUBYEAR < 2026
- Dấu ngoặc kép giữ nguyên cụm từ; dấu sao (*) thay cho nhiều ký tự ở cuối từ.
- Toán tử W/n hoặc PRE/n tìm hai từ trong khoảng cách n từ, hữu ích với thuật ngữ có nhiều cách viết.
- Dùng AND NOT thận trọng vì có thể loại nhầm bài liên quan.
- Ghi lại ngày tìm kiếm chính xác; số kết quả Scopus thay đổi hằng ngày.
Lọc kết quả
Sau khi có kết quả, dùng bộ lọc bên trái hoặc thêm điều kiện vào chuỗi để thu hẹp phạm vi. Các bộ lọc thường dùng:
| Bộ lọc | Cú pháp trong chuỗi | Lý do |
|---|---|---|
| Khoảng năm | PUBYEAR > 2009 AND PUBYEAR < 2026 | Tránh năm hiện tại chưa đủ dữ liệu. |
| Loại tài liệu | DOCTYPE ( ar ) OR DOCTYPE ( re ) | Giữ bài báo và bài tổng quan. |
| Ngôn ngữ | LANGUAGE ( english ) | Đồng nhất từ khóa cho phân tích văn bản. |
| Lĩnh vực | SUBJAREA ( busi ) OR SUBJAREA ( econ ) | Giới hạn chuyên ngành khi thuật ngữ đa nghĩa. |
| Giai đoạn xuất bản | PUBSTAGE ( final ) | Loại bài "article in press" nếu cần ổn định. |
Mỗi bước lọc nên được ghi lại kèm số bản ghi còn lại để vẽ sơ đồ PRISMA 2020 (Page et al. 2021) nếu tạp chí yêu cầu.
Chọn định dạng và trường dữ liệu khi xuất
Chọn tất cả kết quả, bấm Export và chọn định dạng. Ba định dạng phổ biến:
CSV
Định dạng VOSviewer đọc tốt nhất; bibliometrix cũng hỗ trợ. Nên chọn mặc định.
BibTeX
Phù hợp với bibliometrix và các phần mềm quản lý tài liệu dùng LaTeX.
RIS
Dùng cho Zotero, EndNote, Mendeley khi cần sàng lọc thủ công trước khi phân tích.
Ở phần chọn trường, hãy tích đủ các nhóm: thông tin trích dẫn (tác giả, nhan đề, năm, nguồn, số trích dẫn, DOI), thông tin thư mục (cơ quan, mã định danh tác giả), tóm tắt và từ khóa (tóm tắt, từ khóa tác giả, từ khóa chỉ mục), và đặc biệt là References. Thiếu References đồng nghĩa với không chạy được đồng trích dẫn và ghép cặp thư mục.
Giới hạn số bản ghi và cách chia lô
Scopus giới hạn số bản ghi mỗi lần xuất, và giới hạn có thể thấp hơn khi chọn đầy đủ trường. Tại thời điểm viết (11/2026), giới hạn cho CSV khoảng vài nghìn đến 20.000 bản ghi tùy lựa chọn trường và loại tài khoản; hãy kiểm tra lại trên giao diện hiện tại vì nhà cung cấp có thể thay đổi.
Chia theo năm
Thêm điều kiện PUBYEAR vào chuỗi để mỗi lô nằm dưới giới hạn, ví dụ 2010 đến 2017 và 2018 đến 2025.
Xuất từng lô
Đặt tên tệp theo thứ tự, ví dụ scopus-2010-2017.csv và scopus-2018-2025.csv.
Gộp và loại trùng
Gộp các tệp trong R hoặc nạp đồng thời vào VOSviewer, sau đó kiểm tra trùng theo DOI hoặc EID. Tổng số bản ghi phải khớp số kết quả trên Scopus.
Lưu ý ngắn khi dùng Web of Science
Với Web of Science Core Collection, dùng trường TS (Topic) tương đương TITLE-ABS-KEY. Khi xuất, chọn "Full Record and Cited References" ở định dạng Plain text hoặc Tab-delimited. Web of Science giới hạn số bản ghi mỗi lần xuất ở mức thấp hơn Scopus (tại thời điểm viết khoảng 500 đến 1.000 bản ghi với đầy đủ tài liệu tham khảo; kiểm tra lại trên giao diện hiện tại), nên thường phải xuất nhiều lô theo khoảng số thứ tự bản ghi. Ngoài ra, hãy ghi rõ các chỉ mục (SCIE, SSCI, ESCI) mà tổ chức bạn được truy cập, vì phạm vi đăng ký ảnh hưởng tới kết quả.
Sàng lọc và làm sạch sau khi xuất
Ngay cả chuỗi tìm kiếm được thiết kế kỹ vẫn trả về một số bản ghi không phù hợp. Mức độ sàng lọc phụ thuộc thiết kế nghiên cứu: bản đồ tổng quát một lĩnh vực lớn có thể dựa chủ yếu vào chuỗi tìm kiếm, còn tổng quan hẹp thường cần thêm bước sàng lọc thủ công.
- Sàng lọc nhan đề và tóm tắt: nhập tệp RIS vào phần mềm quản lý tài liệu, loại các bản ghi rõ ràng lạc đề và ghi lý do loại.
- Bản ghi trùng: xuất hiện chủ yếu khi gộp nhiều lô hoặc nhiều cơ sở dữ liệu. Đối chiếu theo DOI trước, sau đó theo nhan đề đã chuẩn hóa với bản ghi không có DOI.
- Trường bị thiếu: đếm số bản ghi không có tóm tắt, từ khóa tác giả hoặc tài liệu tham khảo. Tỷ lệ thiếu cao ảnh hưởng đến loại phân tích khả thi và cần được báo cáo.
- Đính chính và bài bị rút: loại erratum, note và bài đã bị rút, trừ khi chúng thuộc câu hỏi nghiên cứu.
Sau khi sàng lọc, hãy tạo tệp phân tích từ bản xuất gốc bằng cách lọc theo danh sách mã định danh được giữ lại, thay vì sửa trực tiếp tệp xuất. Cách làm này giữ được dấu vết kiểm tra từ dữ liệu thô đến dữ liệu cuối cùng.
Danh sách kiểm tra trước khi phân tích
Đã ghi chuỗi tìm kiếm
Chuỗi đầy đủ, ngày tìm kiếm, cơ sở dữ liệu và phạm vi đăng ký được lưu trong tệp văn bản cạnh dữ liệu.
Đủ trường dữ liệu
Tóm tắt, từ khóa tác giả, từ khóa chỉ mục, cơ quan và tài liệu tham khảo có mặt trong mọi lô.
Khớp số bản ghi
Số bản ghi sau gộp và loại trùng bằng số kết quả Scopus trừ đi các trường hợp loại đã ghi nhận.
Bảo vệ bản gốc
Tệp xuất thô được lưu ở chế độ chỉ đọc và không chia sẻ công khai, đúng điều khoản bản quyền.
Báo cáo trong phần Phương pháp
Một đoạn mô tả dữ liệu đầy đủ nên có: tên cơ sở dữ liệu, ngày tìm kiếm, chuỗi tìm kiếm đầy đủ, các bộ lọc, số bản ghi sau mỗi bước, định dạng xuất và cách gộp, loại trùng. Phản biện thường yêu cầu chuỗi tìm kiếm nguyên văn để có thể chạy lại.
- Đưa chuỗi tìm kiếm vào bảng hoặc phụ lục.
- Nêu lý do chọn khoảng năm và loại tài liệu.
- Ghi nhận hạn chế: chỉ một cơ sở dữ liệu, chỉ tiếng Anh, độ trễ chỉ mục.
Biblio VietSCI hỗ trợ khâu dữ liệu như thế nào
Trong dịch vụ phân tích dữ liệu Scopus, chúng tôi cùng bạn xây dựng và kiểm tra chuỗi tìm kiếm, hướng dẫn xuất dữ liệu bằng quyền truy cập hợp lệ của tổ chức bạn, làm sạch, gộp và loại trùng, rồi chạy phân tích và bàn giao tệp gốc để tái lập. Phạm vi câu hỏi nghiên cứu, việc diễn giải và kết luận khoa học thuộc về tác giả. Tham khảo bảng giá hoặc gửi yêu cầu tại trang đặt hàng.
Câu hỏi thường gặp
Nên xuất dữ liệu Scopus ở định dạng nào?
CSV là lựa chọn an toàn nhất vì cả VOSviewer và bibliometrix đều đọc tốt. BibTeX cũng dùng được với bibliometrix. RIS phù hợp khi cần sàng lọc trong phần mềm quản lý tài liệu.
Vì sao không chạy được phân tích đồng trích dẫn?
Thường do khi xuất không chọn trường References. Hãy xuất lại với đầy đủ trường, gồm cả tài liệu tham khảo.
Scopus cho xuất tối đa bao nhiêu bản ghi một lần?
Giới hạn phụ thuộc định dạng, số trường được chọn và loại tài khoản, và có thể thay đổi. Hãy kiểm tra trên giao diện hiện tại và chia lô theo năm nếu vượt giới hạn.
Có được chia sẻ tệp dữ liệu Scopus kèm bài báo không?
Cần kiểm tra điều khoản sử dụng của Scopus và tổ chức bạn. Cách an toàn thường là công bố chuỗi tìm kiếm, ngày tìm kiếm và danh sách DOI thay vì toàn bộ bản ghi.
Chuỗi tìm kiếm nên dùng TITLE-ABS-KEY hay TITLE?
TITLE-ABS-KEY cân bằng giữa độ phủ và độ chính xác nên được dùng phổ biến. Chỉ tìm trong TITLE cho kết quả chính xác hơn nhưng dễ bỏ sót bài liên quan.