Empowering Research Through Bibliometric Insights. biblio@vietscies.com Zalo 0916 086 008
Co-citation Analysis

Phân tích đồng trích dẫn: làm rõ nền tảng tri thức của lĩnh vực

Khi hai tài liệu cùng được trích dẫn trong nhiều bài báo về sau, cộng đồng khoa học đang ngầm xem chúng có liên quan với nhau. Phân tích đồng trích dẫn khai thác tín hiệu đó để tìm ra các trường phái tri thức, những công trình kinh điển và cách chúng gắn kết thành nền móng của một lĩnh vực.

Tìm công trình nền tảng

Nhận diện tài liệu kinh điển được cộng đồng trích dẫn cùng nhau nhiều nhất.

Tài liệu tham khảo được chuẩn hoá

Gộp các cách ghi khác nhau của cùng một tài liệu được trích dẫn.

Ba cấp độ phân tích

Đồng trích dẫn tài liệu, tác giả và nguồn công bố tuỳ câu hỏi nghiên cứu.

Kết hợp ghép cặp thư mục

Đặt nền tảng quá khứ cạnh mặt trận nghiên cứu hiện tại để so sánh.

Phân tích đồng trích dẫn là gì?

Khái niệm đồng trích dẫn (co-citation) được Small (1973) đề xuất: hai tài liệu A và B được coi là đồng trích dẫn khi cùng xuất hiện trong danh mục tham khảo của một tài liệu thứ ba. Càng nhiều bài báo trích dẫn đồng thời A và B, mối liên hệ giữa chúng càng mạnh. Điều quan trọng là quan hệ này do những người trích dẫn tạo ra chứ không phải do chính A và B, vì vậy nó phản ánh cách cộng đồng khoa học nhìn nhận các công trình theo thời gian.

Khi dựng mạng đồng trích dẫn cho cả một lĩnh vực, các cụm tài liệu hiện ra như những trường phái tư tưởng hoặc những nền tảng phương pháp. Đây là công cụ phù hợp nhất để trả lời câu hỏi lĩnh vực đứng trên vai những người khổng lồ nào. Ngược lại, kỹ thuật này không mạnh trong việc mô tả những gì diễn ra trong một hai năm gần nhất, vì vậy cần kết hợp với kỹ thuật khác khi câu hỏi hướng về hiện tại.

Ba cấp độ đồng trích dẫn

Đồng trích dẫn tài liệu

Đơn vị là từng tài liệu được trích dẫn. Cho thấy các công trình kinh điển và các cụm nền tảng lý thuyết, phương pháp.

Đồng trích dẫn tác giả

Đơn vị là tác giả được trích dẫn. Hữu ích để mô tả các trường phái học thuật gắn với những nhà nghiên cứu cụ thể.

Đồng trích dẫn nguồn

Đơn vị là tạp chí được trích dẫn. Cho thấy lĩnh vực vay mượn tri thức từ những ngành và tạp chí nào.

Đồng trích dẫn hay ghép cặp thư mục?

Hai kỹ thuật này thường bị nhầm lẫn. Ghép cặp thư mục (bibliographic coupling) do Kessler (1963) đề xuất xét chiều ngược lại: hai bài báo được ghép cặp khi chúng cùng trích dẫn một tài liệu. Bảng so sánh dưới đây giúp chọn kỹ thuật phù hợp:

Tiêu chíĐồng trích dẫnGhép cặp thư mục
Đơn vị trong mạngTài liệu được trích dẫnTài liệu trong bộ dữ liệu
Hướng nhìnQuá khứ: nền tảng tri thứcHiện tại: mặt trận nghiên cứu
Quan hệ có thay đổi theo thời gian?Có, tăng dần khi có thêm trích dẫn mớiKhông, cố định khi bài được công bố
Phù hợp với bài mớiKém, vì bài mới chưa kịp được trích dẫnTốt, bao gồm cả bài vừa xuất bản

Trong nhiều dự án, chúng tôi đề xuất dùng cả hai: đồng trích dẫn để mô tả nền móng và ghép cặp thư mục để mô tả các hướng đang triển khai.

Quy trình thực hiện

1. Thu thập bản ghi kèm tài liệu tham khảo

Đồng trích dẫn bắt buộc phải có danh mục tham khảo đầy đủ. Chúng tôi kiểm tra trường này trước khi phân tích.

2. Chuẩn hoá tài liệu được trích dẫn

Cùng một cuốn sách có thể được ghi theo nhiều cách: khác năm xuất bản, khác cách viết tên tác giả, có hoặc không có số trang. Chúng tôi gộp các biến thể này để tránh một công trình bị chia thành nhiều nút.

3. Chọn đơn vị và ngưỡng trích dẫn

Xác định số trích dẫn tối thiểu để giữ lại khoảng vài chục đến vài trăm tài liệu, đủ chi tiết mà vẫn đọc được.

4. Dựng mạng và phân cụm

Dựng mạng trong VOSviewer với chuẩn hoá association strength, kiểm tra độ ổn định cụm khi thay đổi ngưỡng.

5. Lập bảng cụm tài liệu

Liệt kê tài liệu trong mỗi cụm, số trích dẫn cục bộ và sức mạnh liên kết để bạn đọc lại các công trình then chốt.

Những lưu ý phương pháp quan trọng

  • Độ trễ trích dẫn: công trình mới, dù quan trọng, chưa có đủ thời gian để được đồng trích dẫn, vì vậy bản đồ thiên về tài liệu cũ.
  • Tên tác giả được trích dẫn: ở một số định dạng xuất dữ liệu, trường tài liệu tham khảo chỉ ghi tác giả đầu tiên, nên phân tích đồng trích dẫn tác giả chủ yếu phản ánh tác giả thứ nhất.
  • Trích dẫn cục bộ và toàn cục: số trích dẫn trong bộ dữ liệu của bạn khác với tổng trích dẫn trên cơ sở dữ liệu; chúng tôi báo cáo rõ loại nào được dùng.
  • Tài liệu ngoài cơ sở dữ liệu: sách, báo cáo, luận án vẫn xuất hiện trong mạng vì được trích dẫn, dù bản thân chúng không có bản ghi trong Scopus hay Web of Science.

Trình bày trong bài báo

Phần Phương pháp nên ghi đơn vị phân tích, ngưỡng trích dẫn, số tài liệu đạt ngưỡng trên tổng số tài liệu được trích dẫn, cách chuẩn hoá tài liệu tham khảo, phương pháp chuẩn hoá mạng và phân cụm. Báo cáo kỹ thuật của chúng tôi cung cấp đủ các con số và tệp đối chiếu biến thể tài liệu tham khảo để đưa vào phụ lục.

Phạm vi dịch vụ và liêm chính

Cam kết Chúng tôi không thêm tài liệu của bạn hoặc của bất kỳ ai vào danh sách để tăng trích dẫn, không tư vấn thao túng trích dẫn, không viết phần diễn giải các trường phái thay bạn và không bảo đảm kết quả xét duyệt.

Xem hướng dẫn phân tích co-authorship và co-citation, bảng giá và đặt hàng.

Bạn nhận được

Bạn nhận được

  • Mạng đồng trích dẫn tài liệu, tác giả hoặc nguồn theo câu hỏi nghiên cứu
  • Bảng đối chiếu biến thể tài liệu tham khảo đã được gộp
  • Bảng cụm tài liệu với số trích dẫn cục bộ và sức mạnh liên kết
  • Mạng ghép cặp thư mục để so sánh với nền tảng tri thức (gói Nâng cao trở lên)
  • Nhật ký tham số: đơn vị, ngưỡng, chuẩn hoá, độ phân giải cụm
  • Tệp map, network và dữ liệu đầu vào để tái lập
  • Báo cáo kỹ thuật kèm mô tả phương pháp tiếng Anh (gói Nâng cao trở lên)
Phù hợp cho

Phù hợp cho

Chương cơ sở lý thuyết

Xác định các trường phái và công trình nền tảng trước khi chọn khung lý thuyết cho luận án.

Lịch sử một khái niệm

Bài báo truy nguyên khái niệm đã hình thành và phân nhánh từ những công trình nào.

Danh mục đọc cốt lõi

Giảng viên xây dựng danh mục tài liệu kinh điển cho học phần sau đại học.

FAQ

Câu hỏi thường gặp

Đồng trích dẫn khác ghép cặp thư mục thế nào?

Đồng trích dẫn xét hai tài liệu cùng được trích dẫn bởi bài khác, phản ánh nền tảng tri thức. Ghép cặp thư mục xét hai bài cùng trích dẫn một tài liệu, phản ánh hướng nghiên cứu hiện tại. Hai kỹ thuật bổ sung cho nhau.

Vì sao bản đồ đồng trích dẫn ít bài mới?

Do độ trễ trích dẫn: bài mới chưa có đủ thời gian để được nhiều bài khác cùng trích dẫn. Nếu muốn thấy bài mới, nên kết hợp ghép cặp thư mục hoặc đồng xuất hiện từ khóa.

Dữ liệu của tôi có cần trường tài liệu tham khảo không?

Có, đây là yêu cầu bắt buộc. Khi xuất từ Scopus hoặc Web of Science cần chọn xuất kèm danh mục tham khảo. Chúng tôi sẽ kiểm tra và hướng dẫn nếu tệp thiếu trường này.

Sách và báo cáo có xuất hiện trong mạng không?

Có. Mạng đồng trích dẫn dựa trên danh mục tham khảo, nên sách, báo cáo và luận án được trích dẫn vẫn có thể trở thành nút dù không có bản ghi riêng trong cơ sở dữ liệu.

Các bạn có giúp tăng trích dẫn cho bài của tôi không?

Không. Thao túng trích dẫn vi phạm liêm chính khoa học. Chúng tôi chỉ phân tích dữ liệu trích dẫn hiện có một cách khách quan.

Sẵn sàng vẽ bản đồ tri thức cho lĩnh vực của bạn?

Gửi chủ đề nghiên cứu, chúng tôi ước tính số công bố và tư vấn gói phù hợp miễn phí trong 24 giờ làm việc.